Rodzaje hortensji – przegląd najpopularniejszych odmian

Do najważniejszych gatunków uprawianych w polskich ogrodach należą hortensje bukietowe, ogrodowe, krzewiaste, piłkowane, dębolistne oraz pnące. Każda z tych grup oferuje dziesiątki odmian różniących się pokrojem, kształtem kwiatostanów i terminem kwitnienia. Poznaj ich bogactwo, by świadomie wybrać najlepsze rośliny do swojej zielonej przestrzeni.

Bogactwo gatunków hortensji

Rodzaj Hortensja (Hydrangea) obejmuje około 80 gatunków krzewów, niewielkich drzewek oraz pnączy. W naturze rośliny te porastają głównie tereny Azji, Ameryki Południowej i Północnej, gdzie wybierają skraje lasów, polany i górskie stoki. Do Europy trafiły dopiero w drugiej połowie XVIII wieku, a ich nazwa upamiętnia Nicole-Reine Lepaute, francuską astronomkę nazywaną przez bliskich Hortense.

W Polsce uprawia się zaledwie kilka z nich, lecz w ramach tych gatunków wyselekcjonowano setki odmian. Główną ozdobą są okazałe kwiatostany – kuliste, stożkowate bądź płaskie, przypominające koronki. U wielu odmian obserwuje się zmianę koloru kwiatów w trakcie sezonu, co sprawia, że na jednym krzewie jednocześnie widnieją różne barwy.

Hortensja bukietowa

Hortensja bukietowa (Hydrangea paniculata), znana też jako wiechowata, wykształca kwiatostany w formie stożków. Jest to gatunek wyjątkowo odporny na mróz i mało wymagający, dlatego chętnie sadzi się go nawet w chłodniejszych rejonach kraju. Krzewy te przybierają pokrój gęsty, od 1 do 3 metrów wysokości, a niektóre egzemplarze prowadzi się jako drzewka na pniu.

Kwiaty wielu odmian wydzielają delikatny zapach. W miarę przekwitania przebarwiają się najczęściej z bieli przez róż aż do głębokiej czerwieni. Poniżej przedstawiono zestawienie dziesięciu popularnych odmian wraz z ich charakterystyczną kolorystyką i docelową wysokością:

Limelight

Odmiana ta zdobyła uznanie intensywnie limonkowymi kwiatostanami, które z czasem przechodzą w odcienie różu i maliny. Krzew prezentuje się jako gęsta, kulista forma o wysokości od 1,5 do 2 metrów. Liście są jasnozielone, duże i eliptyczne, co nadaje mu zdrowy wygląd przez cały sezon.

Kwiatostany 'Limelight’ najpierw przybierają subtelny odcień limonkowo-zielony, a w miarę upływu tygodni przebarwiają się na intensywny róż, wprowadzając do ogrodu niepowtarzalny, barwny akcent.

Najlepiej rozwija się w pełnym słońcu lub lekkim półcieniu, na glebie żyznej o odczynie lekko kwasowym do neutralnego. Regularne podlewanie w okresach suszy ma bezpośredni wpływ na obfitość kwitnienia, a cięcie po zakończeniu kwitnienia stymuluje nowy wzrost.

Pinky Winky

Rozpoznawalna jest przede wszystkim dzięki dwubarwnym, stożkowatym wiechom. Na początku kwitnienia są one śnieżnobiałe, po czym od podstawy zaczynają przybierać intensywnie różowy odcień. Efekt ten przypomina artystyczną kompozycję i utrzymuje się aż do jesieni. Docelowa wielkość krzewu to około 1,5–2 metry.

Grandiflora

Jedna z najstarszych odmian, wyhodowana w Niemczech przed 1860 rokiem. Tworzy imponujące, duże i ciężkie kwiatostany na mocnych pędach. Początkowo kremowobiałe stożki z czasem różowieją. Dorasta do 2 metrów i nie potrzebuje intensywnego cięcia – wystarczy usuwać jedynie przekwitłe partie.

Bobo

Kompaktowy krzew osiągający zaledwie 60–90 cm wysokości, przez co doskonale sprawdza się w mniejszych ogrodach, na rabatach, a nawet w donicach na tarasie. Mimo niewielkich rozmiarów tworzy gęste, piramidalne kwiatostany o białej barwie. Kwitnie od lata do późnej jesieni.

Hortensja ogrodowa

Hortensja ogrodowa (Hydrangea macrophylla), nazywana też niekiedy Annabel, to krzew o bardzo zróżnicowanym wyglądzie kwiatostanów – od ogromnych, kulistych pomponów po delikatne, płaskie koronki. Jest bardziej kapryśna w uprawie niż gatunek bukietowy, gdyż jej pąki zawiązują się latem poprzedniego roku i łatwo przemarzają. Wymaga więc osłoniętego, półcienistego stanowiska i dokładnego okrywania na zimę.

Barwę kwiatów można w pewnym stopniu modyfikować – przy kwaśnym odczynie gleby stają się niebieskie, natomiast w podłożu zasadowym przebarwiają się na różowo. Wśród wielu dostępnych odmian na uwagę zasługują między innymi:

• All Summer Beauty – białe kwiaty przechodzące w intensywny róż,
• Blaumeise – koronkowe, intensywnie niebieskie kwiatostany,
• Nikko Blue – klasyczna, japońska odmiana o kulistych, błękitnych kwiatach,
• Soeur Thérèse – śnieżnobiałe, duże kule, lekko różowiejące z wiekiem.

Nikko Blue pochodzi sprzed 1970 roku i przy odpowiednim nawożeniu preparatami zakwaszającymi daje jeden z najczystszych odcieni błękitu wśród wszystkich hortensji ogrodowych. Z kolei odmiana Soeur Thérèse, wyhodowana we Francji, upamiętnia Matkę Teresę z Kalkuty.

Hortensja piłkowana i krzewiasta

Hortensja piłkowana (Hydrangea serrata), zwana również japońską, jest nieco niższa i bardziej rozłożysta. Jej kwiatostany koronkowe składają się z drobnych kwiatów płodnych w centrum i większych, płonnych na obrzeżach. Gatunek ten wyjątkowo dobrze znosi stanowiska cieniste, a jego liście przebarwiają się jesienią na czerwono i bordowo.

Do ciekawszych odmian należą Preziosa – zmieniająca kolor z białego przez róż po czerwień, Bluebird o intensywnie niebieskich kwiatach w koronkowych baldachach oraz Tiara – zwarty krzew o różowych, licznych kwiatuszkach.

Hortensja krzewiasta (Hydrangea arborescens) to z kolei gatunek niezwykle wytrzymały na mróz i choroby. Kwitnie na pędach tegorocznych, co oznacza, że nawet po ostrej zimie latem pojawią się kwiaty. Dominują tu odmiany o białych, kulistych kwiatostanach, choć od 2010 roku dostępna jest także różowa Pink Annabelle NCHA 1, wyhodowana przez Uniwersytet Stanowy Północnej Karoliny.

Odmiana Incrediball (Abetwo) wydaje białe kwiatostany wielkości piłek siatkowych, które w miarę przekwitania zielenieją.

Pozostałe gatunki warte uwagi

Miłośnicy nietypowych rozwiązań powinni zwrócić uwagę na hortensję dębolistną (Hydrangea quercifolia). Jej liście przypominają kształtem liście dębu i widowiskowo przebarwiają się jesienią na żółto i czerwono. Stożkowate, koronkowe wiechy początkowo są białe, a potem stopniowo różowieją i zielenią się.

Hortensja pnąca (Hydrangea anomala) za pomocą korzeni przybyszowych wspina się po murach, pniach drzew i pergolach, osiągając od 2 do nawet 10 metrów długości. Kwitnie w czerwcu i lipcu, tworząc płaskie, białe baldachy, a jej kora przybiera czerwonawy odcień, będąc ozdobą także zimą. Odmiana Mirranda wyróżnia się dodatkowo pstrymi liśćmi w odcieniach zieleni i żółci.

Ogólne zasady pielęgnacji

Większość hortensji preferuje glebę żyzną, o odczynie lekko kwasowym do neutralnego, która utrzymuje umiarkowaną wilgoć. Regularne podlewanie w czasie upałów jest nieodzowne – braki wody natychmiast objawiają się więdnięciem liści i słabszym kwitnieniem. Do podlewania najlepiej używać deszczówki lub odstanej wody.

Termin i sposób przycinania zależą od gatunku:

• hortensję ogrodową tnie się tuż po przekwitnięciu,
• hortensję bukietową przycina się w marcu, przed pojawieniem się liści,
• hortensja krzewiasta wymaga wiosennego skrócenia pędów,
• hortensja piłkowana nie potrzebuje intensywnego cięcia.

Nawożenie przeprowadza się od wiosny do końca lata, stosując nawóz do hortensji, który przedłuża kwitnienie i wzmacnia wybarwienie płatków. Młode rośliny, szczególnie hortensje ogrodowe i piłkowane, wymagają zabezpieczenia przed mrozem – podstawę krzewu obsypuje się kopczykiem z kory, liści lub torfu, a pędy otula agrowłókniną bądź stroiszem iglastym.

Zaschnięte kwiatostany mogą pozostać na krzewach aż do wiosny, tworząc zimową dekorację ogrodu. Są też cenionym materiałem do suchych bukietów i florystycznych kompozycji. Do rozmnażania amatorskiego najłatwiejsze są odkłady – wystarczy wiosną przygiąć zdrowy pęd do ziemi, przysypać go i obciążyć. Do jesieni wytworzy korzenie i będzie gotowy do oddzielenia od rośliny matecznej.